كه مغرب شده افطار كند ، وبعد معلوم شود مغرب نبوده قضا لازم نيست . ( نهم ) آن كه براي خنك شدن يا بي جهت مضمضه كند - يعنى آب در دهان بگرداند - وبي اختيار فرو رود ، ولى اگر فراموش كند كه روزه است وآب را فرو دهد ، يا براي وضوى نماز واجب مضمضه كند وبي اختيار فرو رود ، قضا بر أو واجب نيست . ( دهم ) آن كه كسى از جهت اكراه يا اضطرار يا تقيه افطار كند . مسأله 1697 - اگر غير آب چيز ديگرى را در دهان ببرد وبي اختيار فرو رود ، يا آب داخل بيني كند وبي اختيار فرو رود ، قضا بر أو واجب نيست . مسأله 1698 - استنشاق ومضمضهء زياد براي روزه دار مكروه است ، واگر بعد از مضمضه بخواهد آب دهان را فرو برد ، بهتر آن است كه سه مرتبه آب دهان را بيرون بريزد . مسأله 1699 - اگر انسان بداند كه به واسطهء مضمضه يا استنشاق بي اختيار يا از روى فراموشى آب وارد گلويش مى شود ، نبايد مضمضه يا استنشاق كند . مسأله 1700 - اگر در ماه رمضان بعد از تحقيق يقين كند كه صبح نشده ، وكارى كه روزه را باطل مى كند انجام دهد ، وبعد معلوم شود صبح بوده ، قضا لازم نيست . مسأله 1701 - اگر انسان شك كند كه مغرب شده يا نه ، نمى تواند افطار كند ، ولى اگر شك كند كه صبح شده يا نه ، پيش از تحقيق هم مى تواند كارى كه روزه را باطل مى كند انجام دهد . احكام روزه ء قضا مسأله 1702 - اگر ديوانه عاقل شود ، واجب نيست روزه هاى وقتي را كه ديوانه بوده قضا نمايد . مسأله 1703 - اگر كافر مسلمان شود ، واجب نيست روزه هاى وقتي را كه كافر بوده قضا نمايد ، ولى اگر مسلمانى كافر شود ، روزه هايى را كه در زمان كفر از أو فوت شده بايد قضا نمايد ، واگر مسلمان شود به اسلام از أو ساقط نمى شود .